لزوم آمادگی در برابر اپیدمی ویروس‌های نوپدید

به گزارش پایگاه خبری پایداری ملی، مرکز تحقیقات فراورده‌های بیولوژیک و سلامت خون وابسته به مؤسسه عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون ایران مرکز تحقیقاتی تازه تاسیسی است که در زمینه مقالات علمی موفق عمل کرده است به نحوی که در سال گذشته (۲۰۲۵) ۱۲ مقاله با وابستگی به این مرکز تحقیقات در مجلات نمایه‌های نوع یک به چاپ رسیده است. همچنین ۱۱ پایان نامه دانشجویان کارشناسی ارشد و ۵ پایان نامه دانشجویان مقطع PhD در این مرکز تحقیقات در حال اجرا است. 

دکتر مهتاب مقصودلو، معاون آموزشی و پژوهشی مؤسسه عالی طب انتقال خون ضمن اعلام این مطلب افزود: بیماری‌های قابل انتقال از طریق خون، مسئله مهمی در انتقال خون وسلامت خون است و غربالگری این عوامل ویروسی با چالش‌های زیادی در دنیا مواجه است.

وی شرح داد: به طور پیوسته جهش در ژنوم ویروس‌ها می‌تواند منجر به ایجاد ویروس‌های نو پدید و باز پدیدی شود که تشخیص و شناسایی این ویروس‌ها به کمک کیت‌های حساس با فناوری‌های روز امکان پذیر است.

دکتر مقصودلو یکی از اهداف اصلی این مرکز تحقیقات را شناسایی، تشخیص و پایش عفونت‌های قابل انتقال از راه خون و به کارگیری فناوری‌های نوین برای کاهش بار پاتوژن‌ها دانست و افزود: تحقیقات در زمینه فراورده‌های بیولوژیک از دیگرماموریت‌های اصلی این مرکز است. 

دکتر شریفی رئیس مرکز تحقیقات نیز در مورد پروژه‌های در حال اجرا و بخش‌های زیر مجموعه آن مطرح کرد: در حال حاضر ۳۰ طرح پژوهشی مرتبط با اهداف مرکز تحقیقات تصویب و در حال اجراست که از مهمترین طرح‌های فناورانه و در حال اجرا در این مرکز تحقیقات، طراحی و ساخت کیت تشخیص ملکولی آربو ویروس‌ها است. از این گروه ویروسها، ویروس دنگی در مراکز انتقال خون جهان مورد توجه قرار گرفته است. البته طبق الزامات مراجع بین المللی فقط در شرایط خاص مانند اپیدمی بیماری نیاز به غربالگری اهداکنندگان خواهد بود.

وی افزود: این ویروس در برخی از استان‌های جنوبی کشور در افرادی که تردد با کشور‌های همسایه و همجوار داشتند، گزارش شده است، لذا برای حفظ سلامت جامعه و همچنین سلامت خون و فرآورده‌ها لازم است شیوع آن درکشور پایش شود. 

شریفی تاکید کرد: درحین مصاحبه و مشاوره با داوطلبان اهدای خون، افرادی که سابقه مسافرت به مناطق آندمیک این ویروس از جمله کشور‌های همجوار را داشته باشند و یا هرگونه علائم ناشی از بیماری را نشان دهند شناسایی و برای بازه زمانی محدودی تا سلامت کامل از اهدای خون معاف می‌شوند. 

وی توضیح داد: البته احتمال دارد داوطلبان اهدا به واسطه سفر توسط پشه ناقل آلوده شده و بدون علامت بالینی باشند. در این موارد از طریق آزمایش با این کیت‌ها می‌توان آلودگی آنها به ویروس دنگی را بررسی کرد. کیت‌های فوق امکان شناسایی آلودگی افراد را با روش سرولوژیک و ملکولی مهیا می‌کند تا بتوان بدون نیاز به کیت‌های وارداتی پایش جامعه و داوطلبان اهدای خون را در صورت نیاز انجام داد. 

شریفی افزود: در حال حاضر در یک پروژه تحقیقاتی مصوب در این مرکز تحقیقات که در ۴ استان کشور با هدف پایش اهداکنندگان خون انجام می‌شود. تا به حال هیچ مورد مثبتی از تب دنگی دیده نشده و این شواهد می‌تواند به تصمیم گیری سیاستگذاران سلامت خون کمک کند. 

تولید این کیت و کیت‌هایی برای سایر آربو ویروس‌ها می‌تواند به کشور‌های منطقه نیز عرضه شده و به سلامت جامعه و خون در کشور‌های همسایه کمک کند، لذا تهیه کیت تشخیص مولکولی ویروس چیکون گونیا نیز به عنوان یک پایان نامه دانشجویی در دست اقدام هست. 

وی از یک طرح فناورانه در زمینه فراورده‌های بیولوژیک خبر داد و گفت: در این طرح تولید پروتئین‌های نو ترکیب گروه‌های خون برای شناسایی آلو آنتی بادی‌ها در حال اجراست.

موسسه در زمینه‌های مذکور به ویژه سلامت خون قبل از آغاز رسمی فعالیت مرکز تحقیقات فراورده‌های بیولوژیک و سلامت خون نیز فعالیت‌های متعددی داشته است، از جمله این فعالیت‌ها می‌توان فعالیت آزمایشگاه ویروس شناسی و بایو بانک نمونه‌های مثبت بیماری‌های منتقله از راه خون را نام برد که اکنون زیرمجموعه این مرکز تحقیقات هستند.

شریفی تاکید کرد: یکی از راهکار‌های مهم برای شناسایی هرچه بیشتر نمونه‌های حاوی ویروس، افزایش حساسیت روش‌های آزمایشگاهی مرسوم است. به همین منظور طرحی مصوب شده تا موارد شناسایی شده در روش‌های ملکولی با حساسیت بسیار زیاد، از طریق دیگری نیز تست و تایید شوند. 

رئیس مرکز تحقیقات بیولوژیک افزود: یکی از اهداف مهم برای فعالیت‌های فناورانه فوق، آمادگی لازم و توانمندسازی نیروی انسانی برای پاسخ در شرایط اپیدمی ویروس‌های نوپدید تا زمان امکان تامین کیت در جهان است. 

وی افزود: در مجموع می‌توان گفت در حال بررسی استقرار روش‌ها و انجام طرح‌هایی هستیم که چشم انداز آمادگی برای پاسخ در شرایط اپیدمی ویروس‌های نوپدید یا با روش‌های پاتوژن یا فناوری کیت‌های ساخت داخل در شرایط اپیدمی فراهم شود. کسب مرجعیت علمی در زمینه سلامت خون یکی دیگر از اهدافی است که در برنامه‌های آینده دنبال می‌کنیم.

گفتنی است مرکز تحقیقات فرآورده‌های بیولوژیک و سلامت خون با هیآت موسسی متشکل از دکتر شریفی استاد ویروس شناسی، دکتر موسوی حسینی، استاد گروه فراورده‌های بیولوژیک، دکتر امینی استاد گروه آسیب شناسی و دکتر مقصولو استاد پزشکی اجتماعی و دکتر کریمی متخصص بیماری‌های عفونی با توجه به رزومه علمی و حیطه تخصصی موفق به کسب مجوز اصولی شده است.