دستاورد بزرگ فضایی ایران که دنیا را غافلگیر کرد
به گزارش پایگاه خبری پایداری ملی به نقل از خبرگزاری فارس، درست یک ماه پس از آتشبس جنگ ۱۲ روزه و حمله رژیم صهیونیستی به کشورمان، در حالی که تحریمها در اوج بود، صنعت فضایی ایران با پرتاب موفق «ناهید ۲» برگ زرینی در کارنامه خود ثبت کرد. سال گذشته در چنین روزی، یعنی ۳ مرداد، این ماهواره با ماهوارهبر سایوز راهی مدار زمین شد؛ ماهوارهای که فصل تازهای در توسعه توانمندیهای فضایی کشور گشود و با انجام آزمایشهای پیشرفته در مدار، مسیر ساخت ماهوارههای مخابراتی بزرگتر و پیچیدهتر را هموار کرد.
این پرتاب موفقیتآمیز موجی از تحلیلیهای رسانهای جهان را به همراه داشت. از جمله اینکه یورونیوز این رویداد را «موفقیتآمیز» و نشانهای از روابط روبهرشد و نزدیک ایران و روسیه توصیف کرد. داننیوز پاکستان آن را نمادی از تعمیق همکاریهای فضایی و دیپلماتیک در منطقه دانست. شبکه شانگهای چین نیز با اشاره به غیرنظامی بودن پایگاه وستوچنی تأکید کرد: «این عملیات صرفاً برای اهداف علمی، پژوهشی و غیرنظامی انجام شده است.» الجزیره قطر نیز تأکید کرد که این ماهواره «جدیدترین دستاورد مهندسان ایرانی» است.
پشت این دستاورد، همکاری گسترده مجموعهای از نهادهای داخلی قرار داشت. سازمان فضایی ایران مدیریت پروژه را بر عهده داشت و پژوهشگاه فضایی ایران و پژوهشکده سامانههای ماهوارهای مسئول طراحی و ساخت ماهواره بودند. در کنار آنها، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و دهها شرکت دانشبنیان نیز در توسعه زیرسامانههای مختلف مشارکت کردند؛ همکاریای که «ناهید ۲» را به یکی از مهمترین نمونههای همافزایی صنعت فضایی کشور تبدیل کرد.
ماموریتهای دوگانه در مدار LEO
«ناهید ۲» یک میکروماهواره ۱۱۰ کیلوگرمی است که با دو مأموریت اصلی به مدار پایین زمین (LEO) فرستاده شد. نخست، آزمایش فناوریهای نوین مخابراتی، بهویژه در باند فرکانسی Ku، و دوم، ارزیابی عملکرد تجهیزات و فناوریهای بومی در شرایط واقعی فضا؛ شرایطی مانند خلأ، تشعشعات کیهانی و تغییرات شدید دما که تنها در مدار قابل آزمایش هستند.
در واقع، خانواده ماهوارههای «ناهید» را میتوان پلی میان توانمندیهای فعلی صنعت فضایی ایران و هدف بلندمدت آن دانست؛ هدفی که دستیابی به مدار زمینآهنگ (GEO) در ارتفاع حدود ۳۶ هزار کیلومتری را دنبال میکند. حضور در این مدار که برای ارائه خدمات مخابراتی پایدار اهمیت ویژهای دارد، نیازمند فناوریهای پیچیده و کاهش ریسک از طریق آزمایش تجهیزات در مدار پایین زمین است؛ مأموریتی که «ناهید ۲» بخشی از آن را بر عهده داشت.
فناوریهای جدیدی که «ناهید ۲» را متفاوت کرد
««ناهید ۲» نسبت به «ناهید ۱» تنها یک نسخه بهروزشده نیست، بلکه مجموعهای از فناوریهای جدید را با خود به فضا برد. مهمترین آنها سامانه پیشرانش بومی است؛ موتوری کوچک که به ماهواره اجازه میدهد موقعیت مداری خود را اصلاح کند، افت ارتفاع ناشی از اصطکاک جو را جبران کند و عمر عملیاتی آن را به ۲ تا ۵ سال افزایش دهد. این فناوری، پیشنیاز انجام مانورهای مداری و حرکت به سمت مدارهای بالاتر محسوب میشود.
از دیگر پیشرفتهای این ماهواره میتوان به استفاده از باتریهای لیتیوم-یون کاملاً بومی اشاره کرد که توان تحمل هزاران چرخه شارژ و دشارژ را دارند. سامانه تعیین و کنترل وضعیت نیز ارتقا یافته تا آنتنها و تجهیزات با دقت بیشتری به سمت زمین هدایت شوند. علاوه بر این، برای نخستین بار فناوری ارتباطی باند Ku در مدار آزمایش شد؛ فناوریای که امکان برقراری ارتباطات ماهوارهای با پهنای باند بسیار بیشتر از پروژههای پیشین کشور را فراهم میکند.
موفقیتهای «ناهید ۲» تنها به لحظه پرتاب محدود نشد. تنها چند ساعت پس از استقرار در مدار، نخستین دادههای تلهمتری در ایستگاه زمینی دریافت و سلامت کامل ماهواره تأیید شد. در ادامه نیز در مهرماه، در هفته فناوریهای فضایی، نخستین پیامک ارسالی از ماهواره در ایستگاه قشم دریافت شد و برای نخستین بار، برقراری تماس تلفنی از طریق باند Ku در کشور با موفقیت انجام گرفت.
ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، با اشاره به این دستاوردها تأکید کرد هدف نهایی از توسعه این فناوریها، گسترش ارتباطات، توسعه پوشش اینترنت و ارائه خدمات مخابراتی به روستاها و مناطق محروم و دورافتاده کشور است.
چرا پرتاب با پرتابگر «سایوز» انجام شد؟
عملیات پرتاب «ناهید ۲» با پرتابگر «سایوز-۲.۱ b» از پایگاه فضایی وستوچنی روسیه انجام شد. نقش بستن نشان سازمان فضایی ایران و پژوهشگاه فضایی ایران روی بدنه موشک سایوز نیز نشاندهنده حضور رسمی ایران در این مأموریت بینالمللی بود.
اما چرا برای این ماهواره ایرانی، پرتابگر سایوز انتخاب شد؟ سازمان فضایی ایران دو دلیل اصلی را عنوان کرده است: نخست، کاهش ریسک مأموریت. «ناهید ۲» مهمترین و پیشرفتهترین ماهواره مخابراتی ایران به شمار میرود و استفاده از پرتابگری که بارها عملکرد موفق خود را ثابت کرده، احتمال موفقیت مأموریت را افزایش میداد. به این ترتیب، عملکرد خود ماهواره نیز بدون تأثیر عوامل دیگر بهطور دقیق ارزیابی شد.
دلیل دوم، همکاریهای راهبردی ایران و روسیه بود. در عین حال، قرار است نمونه دوم «ناهید ۲» با ماهوارهبر بومی «سیمرغ» پرتاب شود تا توانمندی پرتابگر داخلی نیز در یک مأموریت عملیاتی مورد ارزیابی قرار گیرد.
چشمانداز آینده؛ از نمونه دوم «ناهید ۲» تا رسیدن به «ناهید۳»
مأموریت «ناهید ۲» پایان راه این خانواده از ماهوارهها نیست. حسن سالاریه، رئیس سازمان فضایی ایران، اعلام کرده است که دادههای بهدستآمده از نمونه نخست، مبنای اصلاح و ارتقای زیرسامانهها برای ساخت نمونه دوم قرار گرفته و این نسخه پس از تکمیل، آماده پرتاب خواهد شد.
در کنار آن، برنامه توسعه این خانواده ماهوارهای در سال ۱۴۰۵ نیز ادامه دارد. از یک سو، پژوهشگاه فضایی ایران ساخت ماهوارهای جدید با قابلیت فعالیت بهصورت منظومهای در مدار پایین زمین را دنبال میکند و از سوی دیگر، پروژه «ناهید ۳» در دستور کار قرار گرفته است؛ ماهوارهای مخابراتی که از ابتدا برای استقرار در مدار زمینآهنگ طراحی میشود. هماکنون طراحی و ساخت زیرسامانههای اصلی این پروژه، از جمله ترانسپوندرها و سامانههای مخابراتی پهنباند، در حال انجام است؛ گامی که میتوان ایران را یک قدم دیگر به دستیابی به خدمات مستقل و پایدار مخابرات فضایی نزدیکتر کند.