به گزارش پایگاه خبری پایداری ملی به نقل از خبرگزاری ایرنا، بخش قابل توجهی از فعالیتهای اقتصادی و تولید محصولات کشاورزی گلستان به نوسانات بارندگی وابسته است و شناخت پیامدهای النینو اهمیت ویژهای دارد، اما این پدیده برای استانی مانند گلستان بهعنوان قطب کشاورزی ایران با برخورداری از عرصههای جنگلی هیرکانی، مراتع گسترده و اراضی حساس به فرسایش ابعاد گستردهتری پیدا میکند و در صورت وقوع این پدیده، کشاورزی، مراتع، جنگلها، منابع آب و خاک استان همزمان در معرض پیامدهای کمبارشی، بارشهای سنگین و یا تغییرات دمایی قرار دارند.
از آنجا که گلستان از قطبهای مهم تولید محصولات کشاورزی کشور به شمار میرود و بخش قابل توجهی از اقتصاد و معیشت خانوارهای روستایی آن به تولیدات زراعی، باغی و دامی وابسته است در چنین شرایطی هرگونه تغییر در زمان، مقدار و پراکنش بارندگی میتواند بر مراحل مختلف تولید از آمادهسازی زمین و کاشت تا رشد محصول و برداشت اثر بگذارد.
در مقابل اگر النینو به افزایش معنادار بارش در استان منجر نشود یا بارندگیها از نظر زمانی و مکانی توزیع مناسبی نداشته باشند کشاورزان همچنان با خطر کمبود رطوبت خاک، افزایش نیاز آبی و کاهش عملکرد محصولات روبهرو خواهند بود لذا اتکا به احتمال بارش بیشتر و کاهش برنامهریزی برای تامین آب میتواند مخاطرات جدیدی برای تولید کشاورزی ایجاد کند.
با توجه به همه این مباحث نخستین و مهمترین اقدام در برابر پدیده النینو تقویت نظام پایش و هشدار کشاورزی است همچنین اطلاعات ایستگاههای هواشناسی باید در کنار دادههای رطوبت خاک، وضعیت پوشش گیاهی، پیشبینیهای فصلی و نیاز آبی محصولات قرار گیرد تا تصمیمهای مربوط به زمان کاشت، آبیاری، کوددهی و برداشت بر اساس شرایط واقعی هر منطقه گرفته شود.
در همین راستا و با توجه به اهمیت این موضوع مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان اقدام به برگزاری نشست تخصصی بررسی پیامدهای پدیده اقلیمی النینو و راهکارهای آمادگی، پیشگیری و مدیریت آثار آن در بخش کشاورزی و منابع طبیعی استان با حضور دستگاههای اجرایی مرتبط و پژوهشگران و اساتید دانشگاه کرده تا با بررسی تخصصی این موضوع از خسارتهای احتمالی به این دو بخش مهم بکاهد.
رییس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان در این نشست با اشاره به اینکه بارندگی همواره بهعنوان نعمتی الهی شناخته میشود، افزود: با وجود اهمیت این نعمت به محض صدور هشدارهای هواشناسی نخستین واکنش ما نگرانی و تصور خسارت است و به چگونگی بهرهبرداری بهینه از این بارشها کمتر توجه میشود.
قربانعلی روشنی با انتقاد از فاصله فکری میان بخش اجرا و دانشگاه بیان کرد: سالها است میان بخش اجرایی و دانشگاه فاصله وجود دارد. بسیاری از مسائل و موضوعات در یک بخش مطرح میشود، اما بخش دیگر از آن اطلاع کافی ندارد و ارتباط موثری میان این ظرفیتها شکل نمیگیرد.
وی ابراز امیدواری کرد تداوم گامهای برداشتهشده در این زمینه به استفاده متقابل از ظرفیتهای علمی و اجرایی منجر شود و افزود: باید یافتههای علمی را به سمت ارائه راهکارهای اجرایی سوق دهیم تا نتایج پژوهشها در عمل مورد استفاده قرار گیرد.
رییس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان اضافه کرد: حدود ۲.۲ میلیون هکتار از مساحت گلستان در حوضه آبریز قرار دارد و متوسط بارندگی استان ۴۵۷ میلیمتر است و با توجه به اینکه نزدیک به ۱۰ میلیارد مترمکعب آب دریافت میکنیم امکان برنامهریزی برای حدود ۲ میلیارد مترمکعب در سال وجود دارد و از مجموع آب دریافتی تنها برای یکپنجم آن امکان برنامهریزی میشود و درباره چهارپنجم دیگر برنامهریزی کافی صورت نمیگیرد.
روشنی با بیان اینکه بخشی از آب دریافتی بهطور طبیعی تبخیر میشود و این مساله در همه نقاط جهان نیز وجود دارد، تصریح کرد: بخشهای دیگری از منابع آبی مغفول مانده و باید برای آنها برنامهریزی شود. اگر بتوانیم با اجرای فعالیتها و برنامهریزیهای مناسب حتی یکپنجم دیگر به میزان آب قابل استفاده اضافه کنیم نباید در مرکز استانی مانند گلستان و شهر گرگان مردم روزانه ۱۲ ساعت با قطعی آب مواجه باشند.
وی با اشاره به راهاندازی طرح رصدخانه کشاورزی در استان تاکید کرد: در راستای فعالیت این رصدخانه توانایی و آمادگی لازم ایجاد میشود تا بسیاری از پدیدههای احتمالی خسارتبار از قبل پیشبینی شود و از این طریق به بخش اجرا، دستگاههای مسوول مدیریت بحران و متولیان پدافند غیرعامل استان کمک کنیم.
دانش اقلیمشناسی به زبان تصمیمگیری و مدیریت کشاورزی ترجمه شود
رییس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان با اشاره به طرح گسترده واژه النینو در رسانهها گفت: برخی افراد با شنیدن واژه النینو نگران میشوند و برخی دیگر تعبیرهای متفاوتی از آن دارند. برای مثال ممکن است امسال از این پدیده بهعنوان عاملی برای وقوع بارشهای سیلآسا یاد شود و این پرسش مطرح شود که آیا النینو به معنای بارندگیهای شدید است یا اینکه در منطقهای دیگر از جهان یا در سالی دیگر همین پدیده با دورههای خشکی ممتد ارتباط دارد.
روشنی چهار هدف اصلی این نشست را شناخت دقیقتر پدیده النینو، بررسی ارتباط آن با شرایط اقلیمی ایران و استان گلستان و پیامدهای احتمالی آن در آینده، شناسایی آثار مثبت و منفی این پدیده بر بخش کشاورزی و راهکارهای بهرهگیری از فرصتها و کاهش خسارتها و در نهایت، بررسی کاربرد اطلاعات تخصصی اقلیمشناسی در مدیریت و تصمیمگیری علمی برای جلوگیری از غافلگیری در برابر رخدادهای اقلیمی عنوان کرد.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان گلستان نیز در این نشست با تاکید بر ضرورت پیوند دادن نتایج نشستهای تخصصی با واقعیتهای جامعه هدف اظهار کرد: پیشگیری به معنای پیشبینی، شناسایی و ارزیابی خطرها و عوامل ایجادکننده آسیب و تهدید پیش از وقوع آنها است و نباید منتظر بروز حادثه ماند و سپس برای مقابله با پیامدهای آن اقدام کرد.
رمضانعلی عابدی با اشاره به وابستگی معیشت بخش قابل توجهی از مردم گلستان به کشاورزی افزود: در سالهای گذشته با مشاهده نشانههای حرکت استان به سمت خشکسالی ضرورت ایجاد سازگاری میان این پدیده و مردم و جامعه هدف را مطرح کردیم. گلستان استانی کشاورزی است و بخش عمدهای از درآمد مردم آن از این بخش تامین میشود از سوی دیگر بین فقر و وقوع جرم نیز ارتباط نزدیکی وجود دارد و بیتوجهی به پیامدهای اقتصادی خشکسالی میتواند آسیبهای اجتماعی به دنبال داشته باشد.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری گلستان با انتقاد از نبود ارتباط موثر میان بخش علمی و دستگاههای اجرایی متذکر شد: با وجود ظرفیت دانشگاهها و اقدامات خوبی که هر یک از دستگاهها انجام میدهند این فعالیتها اغلب بهصورت جزیرهای پیش میرود و هنوز نتوانستیم پیوند موثری میان آنها ایجاد کنیم حال آنکه مدیریت پیامدهای تغییرات اقلیمی به همکاری و برنامهریزی هماهنگ همه مجموعهها نیاز دارد.
عابدی پیشنهاد کرد خروجی نشست تخصصی النینو بهصورت مکتوب تدوین و برای پیگیری در شورای پیشگیری از وقوع جرم استان مطرح شود و گفت: لازم است همه دستگاهها متناسب با مسوولیت خود در این زمینه اقدام کنند و از ظرفیتهای مختلف از جمله فضای مجازی و ابزارهای اطلاعرسانی برای آگاهسازی جامعه هدف و بهویژه کشاورزان درباره شرایط پیشرو و راهکارهای مواجهه با آن استفاده شود.
وی با بیان اینکه معیشت بخش قابل توجهی از مردم گلستان به کشاورزی وابسته است، افزود: ظرفیت صنعتی استان محدود است از این رو باید برای حمایت از کشاورزان و کاهش آسیبپذیری آنها در برابر خشکسالی و پیامدهای تغییرات اقلیمی پیشبینی و برنامهریزی لازم از قبل انجام شود.
النینو امنیت غذایی و منابع آبی را تحت تاثیر قرار میدهد
مدیرکل پدافند غیرعامل گلستان نیز در این نشست اظهار کرد: بررسی پیامدهای النینو از سه منظر سلامت انسان، منابع طبیعی و پایههای تولید و همچنین امنیت غذایی اهمیت دارد که امنیت غذایی در مفهوم عام و خاص آن با تولید محصولات کشاورزی ارتباط مستقیم دارد.
سیدعلیرضا حسینی با بیان اینکه شدت آثار النینو در مناطق مختلف جهان یکسان نیست، گفت: برخی مناطق از پیامدهای این پدیده منتفع میشوند، اما در برخی دیگر خسارتهای عمدهای به وجود میآید.
مدیرکل پدافند غیرعامل گلستان با بیان اینکه الگوی جامع و مشخصی درباره آثار این پدیده بر ایران ارائه نشده است، افزود: این موضوع نشان میدهد که مطالعات بیشتری در این زمینه ضرورت دارد و باید آثار احتمالی النینو بر کشور با دقت بیشتری بررسی شود.
حسینی با اشاره به پیشبینیهای مربوط به وضعیت اقلیمی ایران اظهار کرد: بارندگیهای زمستانی در صورت وقوع در بازه زمانی کوتاه و با شدت زیاد میتواند نگرانکننده باشد و با ذوب سریعتر برفها فشار بیشتری بر منابع آبی و تامین آب مورد نیاز تولید محصولات کشاورزی وارد کند.
وی با اشاره به اینکه بارندگیهای آبانماه در گلستان هم آثار مثبت و هم پیامدهای منفی داشت، توضیح داد: علاوهبر میزان بارش افزایش دما نیز از موضوعات مهم در بررسی تغییرات اقلیمی است و میزان تبخیر از سطح خاک را افزایش میدهد و میتواند در ادامه پیامدهای منفی برای منابع آبی و تولید محصولات کشاورزی به همراه داشته باشد.
بهبود وضعیت منابع آبی در پی بارندگیهای اخیر
حسینی تامین منابع آبی و پرشدن سدها را از آثار مثبت بارندگیها برشمرد و افزود: وضعیت منابع آبی کشور در مقایسه با گذشته بهبود یافته که این شرایط میتواند آثار مطلوبی در حوزه منابع طبیعی و بخش کشاورزی داشته باشد، اما در کنار آثار مثبت باید پیامدهای منفی و مخاطرات احتمالی بارندگیها نیز مورد توجه قرار گیرد.
مدیرکل پدافند غیرعامل گلستان با اشاره به احتمال وقوع زمینلغزش در برخی مناطق کشور گفت: بر اساس بررسیهای پژوهشکده آبخیزداری برخی مناطق در استانهایی مانند مازندران، آذربایجان شرقی و گلستان مستعد وقوع این پدیده هستند و زمینلغزش میتواند خسارتهایی به همراه داشته باشد.
وی با اشاره به اینکه بارندگیهای شدید آبانماه و آبگرفتگیهای ناشی از آن مشکلاتی را برای مردم ایجاد کرد، تصریح کرد: النینو به معنای ورود قطعی کشور به یک مرحله مشخص از خشکسالی یا سایر شرایط اقلیمی نیست بلکه باید برای مواجهه با پیامدهای احتمالی تغییرات اقلیمی و مدیریت آثار آن بر تولید محصولات کشاورزی آمادگی داشته باشیم. بر اساس نقشهها و پیشبینیهای هواشناسی تغییرات اقلیمی در برخی بخشها آثار مثبتی بر منابع آبی داشته، اما در کنار این فرصتها باید به مخاطرات احتمالی نیز توجه کرد.
مدیرکل پدافند غیرعامل گلستان با تاکید بر ضرورت توجه همزمان به مدیریت ریسک و مدیریت بحران تاکید کرد: مدیریت بحران از جنبههای مختلف باید مورد توجه قرار گیرد و ابزارهای مورد استفاده در مدیریت ریسک و مدیریت بحران متفاوت است. در مدیریت ریسک به دنبال سازگاری هستیم، اما در مدیریت بحران باید متناسب با شرایط وقوع حادثه اقدامات لازم برای مدیریت پیامدها انجام شود.
دانشگاهها و دستگاههای اجرایی برای کاهش خسارات مخاطرات اقلیمی همافزایی کنند
مدیرکل مدیریت بحران گلستان نیز در این نشست اظهار کرد: ارتباط جامعه علمی با مجموعههای تصمیمگیر و اجرایی در هر نظام حکمرانی اهمیت زیادی دارد و هر اندازه تصمیمسازیها بر پایه یافتههای علمی و نظر متخصصان انجام شود، امکان اجرای موفق برنامهها افزایش مییابد.
عبدالغفور غراوی با اشاره به مواجهه مستمر گلستان با مخاطرات طبیعی از جمله سیل، ریزگردها و آتشسوزی افزود: گلستان مجموعهای از مخاطرات طبیعی را تجربه کرده و همین موضوع ضرورت استفاده از ظرفیت علمی و تخصصی دانشگاهها را در حوزه مدیریت بحران دوچندان میکند.
مدیرکل مدیریت بحران گلستان ادامه داد: موضوعاتی مانند مخاطرات سیل و سایر پدیدههای طبیعی باید در قالب محورهای تخصصی بررسی شود و استانداری و مدیریت بحران استان نیز از این رویکرد استقبال میکنند و آماده همکاری با اساتید، دانشگاهیان و نخبگان هستند.
غراوی با بیان اینکه هنوز خاطره سیلابهای دهه ۷۰، دهه ۸۰ و سیل سال ۱۳۹۸ از حافظه تاریخی مردم گلستان و کشور پاک نشده، گفت: پدیدههای اقلیمی با عناوین و ویژگیهای مختلف بروز میکنند، اما آثار و پیامدهای آنها در استان گلستان خسارتهای گسترده اقتصادی و روانی به همراه داشته است.
وی افزود: اهمیت این مخاطرات در گلستان به دلیل وابستگی بخش قابل توجهی از اقتصاد استان به کشاورزی و صنایع وابسته به این بخش بیشتر است و به همین دلیل توجه جامع به نقشآفرینی جامعه علمی و استفاده از ظرفیت دانشگاهیان ضرورت دارد.
مدیرکل مدیریت بحران گلستان با تاکید بر ضرورت عملیاتیشدن نتایج نشستهای علمی بیان کرد: انتظار داریم خروجی این نشستها و بازخوردهای علمی دانشگاهیان در ستاد مدیریت بحران استان مطرح و در صورت امکان به تصویب برسد تا بهعنوان یک سند علمی در اختیار دستگاههای اجرایی قرار گیرد و مبنای اقدامات آنها باشد.
وی یکی از نگرانیهای حوزه مدیریت بحران را کاهش احساس خطر در میان مردم دانست و افزود: وقتی یک نخبه دانشگاهی مطرح میکند که مردم دیگر احساس خطر ندارند این موضوع برای مجموعه مدیریت بحران نگرانکننده است و باید برای تقویت آگاهی عمومی و اصلاح رفتار جامعه در مواجهه با مخاطرات برنامهریزی شود.
مدیرکل مدیریت بحران گلستان عادیانگاری شرایط مخاطرهآمیز از سوی مردم را یکی از آسیبهای مشاهدهشده در سیلابهای اخیر برشمرد و یادآور شد: این رفتار میتواند ناشی از ناآگاهی یا ضعف در آگاهیبخشی باشد و لازم است در نشستهای علمی، ابعاد اجتماعی و رفتاری آن نیز بررسی شود.
غراوی همچنین بر ضرورت یکپارچهسازی و اشتراکگذاری دادههای هواشناسی میان دستگاههای مرتبط تاکید کرد و افزود: اطلاعات و دادههای هواشناسی باید بهگونهای در اختیار بخشهای مختلف قرار گیرد که امکان استفاده هماهنگ از آنها در تصمیمگیریها و اقدامات پیشگیرانه فراهم شود.
وی با تاکید بر ضرورت بررسی اقدامات بخش کشاورزی و منابع طبیعی در مواجهه با پدیدههای اقلیمی بیان کرد: باید مشخص شود که تا چه اندازه در اجرای الگوی کشت موفق بودیم و اقدامات انجامشده در حوزه مدیریت منابع طبیعی و آبخیزداری چه نقشی در کاهش آثار مخاطرات داشته است.
رییس اداره آبخیزداری ادارهکل آبخیزداری و منابع طبیعی گلستان نیز در این نشست با انتقاد از نگاه تکشاخصی به پدیدههای اقلیمی اظهار کرد: نباید النینو را بهعنوان تنها عامل تعیینکننده شرایط اقلیمی استان در نظر گرفت چراکه دستکم ۲۷ شاخص دیگر در کنار ویژگیهای محلی دریای خزر بر اقلیم گلستان تاثیرگذار است.
محمد عباسی با اشاره به اهمیت برف در مدیریت منابع آب افزود: از سال ۱۳۸۷ به این سو کاهش جدی آبدهی رودخانههای استان به دلیل افت برفابهای موثر و کاهش جریانهای بهاره ناشی از نبود ذخیره برفی کافی مشاهده میشود که این موضوع مدیریت مخازن، بخش کشاورزی و امنیت غذایی را تحت تاثیر قرار میدهد.
عباسی با بیان اینکه بیش از ۲ هزار سازه آبخیزداری در گلستان وجود دارد، تصریح کرد: این سازهها با وجود نقش موثر در کنترل روانابها بهتنهایی پاسخگوی همه مخاطرات نیستند و تغییر کاربری اراضی در مناطق شیبدار میتواند هنگام بارشهای کوتاهمدت موجب ایجاد دبی کاذب و تخریب مناطق پاییندست شود. سیلاب مردادماه امسال نیز نشان داد که علاوه بر اقدامات بالادست زیرساختهای جادهای و تقاطعی در پاییندست به بازطراحی نیاز دارد.
رییس اداره آبخیزداری ادارهکل آبخیزداری و منابع طبیعی گلستان با تاکید بر ضرورت ایجاد مرکز پیشبینی مشترک گفت: صرف صدور هشدار قرمز هواشناسی کافی نیست و باید دادههای هواشناسی با مدلهای هیدرولوژیکی تلفیق شود تا نقاط احتمالی وقوع سیلاب و اقدامات عملیاتی مورد نیاز بهطور دقیق مشخص شود. این موضوع به همکاری شرکت آب منطقهای، منابع طبیعی، جهاد کشاورزی و دانشگاهها نیاز دارد. همچنین بزرگتر کردن کانالهای شهری بهتنهایی راهکار حل مشکل آبگرفتگی نیست و باید مدیریت هوشمند روانآبها و اصلاح زیرساختها مورد توجه قرار گیرد.