عصر تجارت اینستاگرام با روان کودکان پایان مییابد
به گزارش پایگاه خبری پایداری ملی به نقل از خبرگزاری فارس، دادگاه فدرال اوکلند در کالیفرنیا به میدان یکی از مهمترین نبردهای حقوقی عصر فناوری تبدیل شده است. ائتلافی از دادستانهای کل ۲۹ ایالت آمریکا، شرکت متاسازنده اینستاگرام و فیسبوک را به دادگاه کشیدهاند تا اثبات کنند این غول فناوری با طراحی آگاهانه ابزارهای اعتیادآور، سلامت روان کودکان و نوجوانان را فدای سودجویی مالی خود کرده است. این محاکمه تاریخی متا از امروز، ۱۸ اوت ۲۰۲۶ (۲۷ مرداد) در دادگاه فدرال اوکلند آغاز شده است.
مهندسی اعتیاد؛ وقتی آسیب روان به مدل کسبوکار تبدیل میشود
موارد اصلی مطرح شده توسط ایالتها متوجه الگوریتمها و ویژگیهای فنی پلتفرمها است. ابزارهایی مانند پیمایش بیانتها، اعلانهای مداوم، لایکها و فیلترهای زیبایی، تصادفی طراحی نشدهاند؛ بلکه سازوکارشناسانه برای سوءاستفاده از آسیبپذیریهای روانشناختی ذهن نوجوانان توسعه یافتهاند تا زمان حضور آنها در برنامه به حداکثر برسد. پژوهشهای داخلی خود متا نشان داده بود که استفاده از اینستاگرام به افسردگی، اختلالات خوردن و احساس انزوا میان نوجوانان دامن میزند، اما شرکت این هشدارها را نادیده گرفت تا نرخ تعامل و درنتیجه درآمد تبلیغاتی خود را بالا نگه دارد.
مواجهه قانون با استراتژی «صنعت تنباکو»
دادستانهای ایالتی این پرونده را با النگوی حقوقی علیه شرکتهای تنباکو در دهه ۱۹۹۰ مقایسه میکنند. همانطور که تولیدکنندگان سیگار اعتیادآوری و سرطانزایی محصول خود را پنهان میکردند، متا نیز خطرات محصولاتش را انکار کرده است. قانونگذاران قصد دارند اثبات کنند غولهای فناوری دیگر نمیتوانند پشت اصل آزادی بیان یا مسئولیتناپذیری در قبال محتوا جبهه بگیرند، زیرا مسئله اصلی «طراحی آسیبزای محصول» است، نه فقط محتوایی که کاربران تولید میکنند.
چرا کودکان در مرکز این پرونده قرار گرفتهاند؟
دادستانهای ایالتها معتقدند کاربران کمسنوسال در برابر سازوکارهای جلب توجه و ایجاد وابستگی آسیبپذیرترند. شکایت، استفاده بیش از حد از شبکههای اجتماعی را با مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی، اختلالات خوردن و سایر آسیبهای روانی مرتبط میداند.
اهمیت این ادعا زمانی بیشتر میشود که پای دانش داخلی خود شرکت به میان بیاید. بر اساس متن گزارش، قرار است بخشی از پژوهشهای داخلی متا در دادگاه بررسی شود. یکی از نمونهها، نظرسنجی سال ۲۰۱۹ از ۲۵۰۰ نوجوان است که نشان میداد بسیاری از آنها میدانستند اینستاگرام میتواند برای سلامت روانشان مضر باشد، اما همچنان احساس میکردند نمیتوانند از آن فاصله بگیرند؛ چون میترسند از جریانهای اجتماعی و فرهنگی عقب بمانند.
این همان چیزی است که پرونده را حساس میکند: اگر یک شرکت از مشکل اطلاع داشته باشد، اما همچنان محصول را به همان شکل عرضه کند، دیگر بحث فقط درباره پیامد ناخواسته نیست؛ بحث درباره مسئولیت است.
پرونده فقط درباره اعتیاد یا سلامت روان نیست
دادستانها گفتهاند متا در مواردی اطلاعات کودکان زیر ۱۳ سال را بدون اجازه والدین جمعآوری کرده است؛ اقدامی که به گفته آنها قوانین فدرال و ایالتی آمریکا را نقض میکند.
شبکههای اجتماعی برای کسب درآمد به داده، توجه و تعامل کاربر نیاز دارند. هرچه کاربر بیشتر بماند، تعامل بیشتری ایجاد میکند و داده و فرصت تبلیغاتی بیشتری در اختیار پلتفرم قرار میگیرد.
از این زاویه، دعوای ۲۹ ایالت صرفاً درباره یک اپلیکیشن نیست؛ درباره این است که آیا کودکان میتوانند به منبعی برای تولید ارزش اقتصادی تبدیل شوند، بدون آنکه چارچوب قانونی قدرتمندی برای حفاظت از آنها وجود داشته باشد؟
چرا جریمه ۲۰۰ میلیارد دلاری همه ماجرا نیست؟
دادستانهای ایالتها میگویند خسارت احتمالی میتواند به حدود ۲۰۰ میلیارد دلار برسد؛ رقمی تقریباً معادل درآمد سالانه متا در سال ۲۰۲۵. اما حتی چنین جریمهای شاید مهمترین نتیجه پرونده نباشد. درخواست مهمتر ایالتها این است که متا طراحی محصولات خود را تغییر دهد تا برای کودکان ایمنتر شوند. این یعنی دادگاه میتواند مستقیماً به یکی از مهمترین داراییهای شرکت دست بگذارد: نحوه طراحی محصول.
اگر متا مجبور شود الگوریتم پیشنهاد محتوا، اعلانها، سازوکارهای تعامل یا شیوه فعالیت حسابهای کودکان را تغییر دهد، دیگر موضوع صرفاً پرداخت پول نیست؛ مدل کسبوکار شرکت تحت فشار قرار میگیرد.
اگر دادگاه ثابت کند متا از آسیب احتمالی طراحیهای خود اطلاع داشته و با وجود آن، برای حفظ درآمد و تعامل کاربران اقدامی نکرده است، نتیجه میتواند فراتر از یک محکومیت مالی باشد. آنوقت پیام پرونده برای صنعت فناوری این خواهد بود: شرکتها حق دارند محصول بسازند، نوآوری کنند و سود ببرند؛ اما حق ندارند برای سود بیشتر، آسیب قابل پیشبینی را به بخشی از جامعه تحمیل کنند و بعد خود را پشت عنوان «پلتفرم فناوری» پنهان کنند.