به گزارش پایگاه خبری پایداری ملی به نقل از پایگاه اطلاعرسانی وزارت نیرو (پاون)، این سامانه با حضور مدیرعامل، معاونان و جمعی از مدیران شرکت آب منطقهای کردستان، مدیرکل دفتر اطلاعات و دادههای آب کشور در شرکت مدیریت منابع آب ایران، مدیرکل پدافند غیرعامل استانداری کردستان، نمایندگانی از علوم پزشکی، محیط زیست، آبفا، توزیع برق و تعدادی از مدیران استانی، راهاندازی شد.
در آیین راهاندازی این سامانه، آرش آریانژاد، مدیرعامل شرکت آب منطقهای کردستان، با اشاره به جایگاه راهبردی سد قشلاق در تأمین آب شرب شهر سنندج، اظهار داشت: سد قشلاق یکی از منابع مهم و پدافندی تأمین آب شرب سنندج است و حفاظت از کیفیّت آب آن، نقشی اساسی در امنیّت آبی شهر و استان دارد.
وی افزود: با توجه به عبور مسیرهای پرتردد جادهای و مواصلاتی در مجاورت رودخانههای بالادست سد، احتمال وقوع حوادثی همچون واژگونی تانکرهای حامل سوخت و فرآوردههای نفتی و تصادف وسایل نقلیه حامل مواد شیمیایی خطرناک، همواره بهعنوان تهدیدی بالقوه برای کیفیّت منابع آب مطرح است.
آریانژاد با تأکید بر اهمیّت زمان در مدیریت حوادث آلودگی منابع آب گفت: ورود ترکیبات نفتی به رودخانه و تأخیر در شناسایی آن میتواند به گسترش لکههای آلاینده، افزایش سطح تماس آلودگی با محیط آبی و دشوارتر شدن عملیات کنترل و پاکسازی منجر شود. ازاینرو، ایجاد سامانهای برای تشخیص سریع آلودگی و ارسال هشدار در نخستین مراحل وقوع حادثه، ضرورتی مهم در حفاظت پیشگیرانه از مخزن سد قشلاق بود.
فناوری فرابنفش؛ چشم هوشمند رودخانه در برابر آلودگیهای نفتی
مدیرعامل شرکت آب منطقهای کردستان با تشریح فناوری بهکاررفته در این سامانه خاطرنشان کرد: سامانه راهاندازیشده با استفاده از فناوری فلورسانس القایی نور فرابنفش (UV-Induced Fluorescence)، قابلیت شناسایی ترکیبات هیدروکربنی و فرآوردههای نفتی موجود در سطح آب را دارد.
وی توضیح داد: در این فناوری، تابش پالسی نور فرابنفش، ترکیبات هیدروکربنی موجود در سطح آب را تحریک میکند و این ترکیبات در پاسخ به تابش، طیف فلورسانس مشخصی از خود منتشر میکنند. گیرنده نوری با حساسیت بالا، سیگنال حاصل را دریافت و با پردازش آن و تفکیک از سیگنال زمینه ناشی از مواد آلی طبیعی موجود در آب، امکان تشخیص آلودگیهای نفتی را فراهم میسازد.
آریانژاد ضمن قدردانی از تلاش مدیران، کارشناسان و همکاران شرکت آب منطقهای کردستان در تأمین اعتبار، احداث و آمادهسازی ایستگاه، نصب تجهیزات و راهاندازی سامانه، این دستاورد را حاصل ظرفیت کارشناسی و توان اجرایی مجموعه دانست و تأکید کرد: اجرای این پروژه نشان میدهد که شرکت آب منطقهای کردستان با شناسایی مسائل اولویتدار و بهرهگیری از راهکارهای فناورانه، نیازهای حفاظتی را به اقدامات عملیاتی و اثربخش تبدیل میکند.
وی تصریح کرد: با اجرای این طرح، زیرساختهای حفاظت کیفی از مخزن سد قشلاق تقویت شده و گام مؤثری در مسیر ارتقای امنیت منابع آب شرب، مدیریت هوشمند مخاطرات زیستمحیطی و بهرهگیری از فناوریهای نوین برای صیانت از سرمایههای ارزشمند آبی استان برداشته شده است.
ویژگیهای فنی؛ از تشخیص لایههای یکمیکرومتری تا اتصال به مرکز کنترل سد
از مهمترین قابلیتهای فنی این سامانه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
تشخیص لایههای بسیار نازک نفتی: قابلیت شناسایی لایههای نفتی با ضخامت حداقل یک میکرومتر بر سطح آب و فراهمکردن امکان هشدار در دقایق نخست وقوع آلودگی، پیش از گسترش آن.
حسگر غیرتماسی (Non-Contact): طراحی بدون تماس مستقیم با آب که از قرارگرفتن حسگر در معرض رسوبگذاری زیستی (Biofouling) و آلودگی مستقیم جلوگیری میکند و نیاز به تعمیر و نگهداری و تعویض قطعات تماسی را کاهش میدهد؛ قابلیتی ارزشمند برای ایستگاههای دورافتاده و کمدسترس.
نصب بدون غوطهوری: امکان نصب حسگر در ارتفاعی بالاتر از سطح آب، بدون نیاز به تماس مستقیم با جریان رودخانه.
مصرف انرژی پایین: توان مصرفی کمتر از ۲ وات و امکان تأمین انرژی ایستگاه از طریق پنل خورشیدی و باتری پشتیبان در مناطق فاقد شبکه برق سراسری.
تشخیص طیف گسترده فرآوردههای نفتی: قابلیت شناسایی فرآوردههای سبک، متوسط و سنگین شامل بنزین، نفت سفید، گازوئیل، روغنهای صنعتی و نفت خام.
تنظیم هوشمند آستانه هشدار (Threshold): امکان تنظیم آستانه تشخیص از طریق نرمافزار، با هدف کاهش هشدارهای کاذب ناشی از مواد آلی طبیعی موجود در جریانهای ورودی.
قابلیت یکپارچهسازی با سامانههای کنترلی: برخورداری از خروجیهای استاندارد صنعتی شامل ۴ تا ۲۰ میلیآمپر، پروتکل Modbus RTU بر بستر RS-۴۸۵ و کنتاکت رله، برای اتصال به سامانه اسکادا و مرکز کنترل بهرهبرداری سد.
مقاومت در برابر شرایط محیطی: برخورداری از محفظه مقاوم در برابر شرایط جوی با درجه حفاظت بالا، نظیر استاندارد IP۶۸، مناسب برای نصب دائم در فضای باز و شرایط اقلیمی متغیر منطقه.
راهاندازی این سامانه را میتوان گامی مهم در گذار از مدیریت واکنشی حوادث به پایش هوشمند و حفاظت پیشگیرانه از منابع آب دانست؛ اقدامی که با تکیه بر فناوری روز، فرصتی ارزشمند برای شناسایی زودهنگام تهدیدها و حفاظت از یکی از شریانهای حیاتی تأمین آب شرب سنندج فراهم میآورد.