به گزارش پایگاه خبری پایداری ملی به نقل از خبرگزاری فارس، حملات سایبری دیگر صرفاً به سرقت اطلاعات یا اختلال در فعالیت یک سازمان محدود نمیشوند؛ نفوذ به سامانههای بانکی، سرقت داراییهای مالی و از کار افتادن زیرساختهای دیجیتال نشان داده است که یک حمله سایبری میتواند زنجیرهای از خدمات حیاتی را تحت تأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، شرکتهای بزرگ جهان برای محافظت از داراییها و اطلاعات خود به سراغ ترکیبی از فناوری، هوش مصنوعی، نظارت مستمر و بازطراحی ساختارهای امنیتی رفتهاند. اگر در گذشته بخش مهمی از سرمایهگذاریها صرف نصب فایروال و نرمافزارهای ضدویروس میشد، امروز سازمانها به دنبال ساخت سامانههایی هستند که نهتنها از نفوذ جلوگیری کنند، بلکه حمله را در مراحل اولیه تشخیص دهند، دامنه خسارت را محدود کنند و امکان بازیابی سریع خدمات را فراهم آورند. هوش مصنوعی به خط مقدم دفاع سایبری میآیدیکی از مهمترین تغییرات در راهبرد امنیتی شرکتهای جهان، استفاده از هوش مصنوعی برای شناسایی تهدیدهاست.
سامانههای امنیتی مبتنی بر هوش مصنوعی میتوانند حجم زیادی از فعالیتهای شبکه را بهصورت پیوسته بررسی کنند و رفتارهای غیرعادی، ورودهای مشکوک و الگوهای احتمالی کلاهبرداری را زودتر از روشهای سنتی تشخیص دهند. برای مثال، اگر حساب کاربری یکی از کارکنان در زمانی غیرمعمول یا از موقعیتی متفاوت وارد سامانه شود یا فعالیتی خارج از الگوی معمول خود انجام دهد، سامانههای نظارتی میتوانند این رفتار را بهعنوان یک هشدار بررسی کنند. در حوزه بانکداری نیز تحلیل رفتار کاربران و تراکنشها به شناسایی فعالیتهای مشکوک و مقابله با تقلب مالی کمک میکند.
بر اساس گزارش سال ۲۰۲۶ شرکت مشاورهای پیدبلیوسی، ۷۶ درصد مؤسسات مالی مورد بررسی قصد دارند بودجه امنیت سایبری خود را افزایش دهند و هوش مصنوعی یکی از اولویتهای اصلی این سرمایهگذاریهاست. شکار تهدیدها، تحلیل رفتار و شناسایی خودکار رویدادهای مشکوک از جمله کاربردهایی هستند که این مؤسسات دنبال میکنند. با این حال، تنها ۲۴ درصد شرکتکنندگان در این بررسی اعلام کردهاند که سرمایهگذاری پیشگیرانه آنها به میزان قابلتوجهی بیشتر از هزینههای واکنشی است؛ موضوعی که نشان میدهد فاصله میان شناسایی خطر و آمادگی برای مقابله با آن همچنان وجود دارد. اعتماد به کاربران و دستگاهها جای خود را به احراز هویت چندمرحلهای میدهدیکی از مسیرهای رایج نفوذ به سازمانها، سوءاستفاده از حسابهای کاربری و اطلاعات ورود کارکنان است.
به همین دلیل، شرکتها دیگر صرفاً به داشتن رمز عبور برای حفاظت از سامانههای خود اکتفا نمیکنند. احراز هویت چندمرحلهای، محدود کردن سطح دسترسی کارکنان و بررسی مداوم اعتبار دستگاهها از جمله اقداماتی است که در این زمینه مورد توجه قرار گرفته است. در این الگو، هر کاربر فقط به اطلاعات و سامانههایی دسترسی دارد که برای انجام وظایفش به آنها نیاز دارد و حتی دسترسیهای قبلی نیز باید بهصورت مستمر ارزیابی شوند. این رویکرد با مفهوم «اعتماد صفر» شناخته میشود؛ یعنی هیچ کاربر، دستگاه یا ارتباطی صرفاً به دلیل قرار داشتن در شبکه داخلی سازمان قابل اعتماد تلقی نمیشود و دسترسیها باید بر اساس هویت و شرایط امنیتی تأیید شوند.
گزارش دفاع دیجیتال مایکروسافت در سال ۲۰۲۶ نیز بر اهمیت حفاظت چندلایه از هویت کاربران تأکید دارد. بر اساس این گزارش، بیش از نیمی از موارد نفوذ با استفاده از حسابهای معتبر، با سرقت اطلاعات ورود در مراحل بعدی همراه بودهاند. این مسئله نشان میدهد که حتی حسابهای ظاهراً قانونی نیز میتوانند به مسیری برای گسترش نفوذ تبدیل شوند. شرکتها برای روز حمله هم برنامه دارندیکی از درسهای مهم حملات سایبری سالهای اخیر این است که هیچ سازمانی نمیتواند با اطمینان کامل ادعا کند هرگز هدف نفوذ قرار نخواهد گرفت.
به همین دلیل، شرکتها علاوه بر جلوگیری از حمله، برای ادامه فعالیت در زمان وقوع حادثه نیز برنامهریزی میکنند. تهیه نسخههای پشتیبان از اطلاعات، نگهداری نسخههایی که در برابر دستکاری و حذف مقاوم باشند، جداسازی بخشهای حیاتی شبکه و طراحی برنامههای بازیابی اطلاعات از جمله اقداماتی هستند که به کاهش خسارت کمک میکنند. اهمیت این اقدامات زمانی مشخص میشود که یک حمله باجافزاری، دسترسی سازمان به اطلاعات یا سامانههای عملیاتی را مختل کند. در چنین شرایطی، داشتن نسخه پشتیبان سالم و برنامه بازیابی از پیش آزمایششده میتواند مانع توقف طولانیمدت فعالیت شرکت شود.
گوگل کلاود در چشمانداز امنیت سایبری سال ۲۰۲۶ خود بر اهمیت نسخههای پشتیبان مقاوم در برابر دستکاری و بازیابی خودکار تأکید کرده است. این شرکت همچنین هشدار میدهد که وابستگی سازمانها به ارائهدهندگان خدمات ابری و حسابهای کاربری غیرانسانی، مانند دسترسیهای نرمافزاری و سامانهای، میتواند نقاط آسیبپذیر تازهای ایجاد کند.
زنجیره تأمین هم به بخشی از دیوار دفاعی شرکتها تبدیل شده استامنیت سایبری دیگر به حفاظت از رایانهها و شبکههای داخلی یک شرکت محدود نیست. بسیاری از سازمانها برای ارائه خدمات به بانکها، شرکتهای نرمافزاری، مراکز داده و تأمینکنندگان بیرونی وابستهاند؛ بنابراین، ضعف امنیتی هر یک از این مجموعهها میتواند سایر اعضای زنجیره را نیز در معرض خطر قرار دهد. به همین دلیل، شرکتهای بزرگ ارزیابی امنیتی پیمانکاران، نظارت بر دسترسی شرکای تجاری و بررسی آسیبپذیری نرمافزارهای مورد استفاده خود را جدیتر دنبال میکنند. گزارش چشمانداز جهانی امنیت سایبری مجمع جهانی اقتصاد در سال ۲۰۲۶ نشان میدهد ۶۵ درصد شرکتهای بزرگ مورد بررسی، آسیبپذیری تأمینکنندگان و شرکای تجاری را یکی از مهمترین چالشهای امنیتی خود میدانند.
این رقم در گزارش سال قبل ۵۴ درصد بود. این آمار نشان میدهد حتی اگر یک شرکت زیرساخت داخلی خود را بهخوبی محافظت کرده باشد، همچنان ممکن است از طریق یک ارائهدهنده خدمات یا شریک تجاری آسیب ببیند.
کارکنان نیز بخشی از سامانه امنیتی شرکتها هستندبخش مهمی از حملات سایبری نه از طریق نفوذ پیچیده به زیرساختهای فنی، بلکه با فریب کارکنان آغاز میشود. پیامهای جعلی، درخواستهای ساختگی برای تغییر رمز عبور و ارتباطات متقلبانهای که خود را بهجای مدیران یا شرکای تجاری معرفی میکنند، همچنان از ابزارهای مورد استفاده مهاجمان هستند.شرکتها برای کاهش این خطر، آموزشهای دورهای امنیت دیجیتال برگزار میکنند، کارکنان را با روشهای تشخیص پیامهای مشکوک آشنا میکنند و برای گزارش سریع موارد غیرعادی مسیرهای مشخصی در نظر میگیرند.
گزارش دفاع دیجیتال مایکروسافت در سال ۲۰۲۶ نیز نشان میدهد جعل هویت تجاری همچنان در مقیاس گسترده جریان دارد و این شرکت طی ۱۲ ماه گذشته بیش از ۴۶ میلیون حمله مبتنی بر جعل هویت تجاری را شناسایی کرده است. در نتیجه، آموزش نیروی انسانی دیگر یک فعالیت جانبی در واحد فناوری اطلاعات نیست، بلکه به یکی از اجزای اصلی سیاست امنیتی سازمانها تبدیل شده است. بانکها به سمت آزمودن تابآوری امنیتی حرکت میکننددر صنعت بانکداری، صرف نصب تجهیزات امنیتی برای مقابله با تهدیدها کافی نیست. بانکها باید بدانند اگر بخشی از سامانههایشان از کار افتاد، تا چه اندازه میتوانند خدمات را ادامه دهند و در چه زمانی قادر به بازگرداندن فعالیت عادی خواهند بود.
به همین دلیل، آزمونهای امنیتی، شبیهسازی سناریوهای اختلال، ارزیابی آمادگی تیمهای واکنش به حادثه و بررسی عملکرد پیمانکاران فناوری به بخش مهمی از برنامههای دفاعی مؤسسات مالی تبدیل شده است. در اروپا، اجرای قانون تابآوری عملیاتی دیجیتال (دورا) از ژانویه ۲۰۲۵ (دی ۱۴۰۳) چارچوب نظارتی سختگیرانهتری برای مدیریت ریسک فناوری اطلاعات، گزارشدهی حوادث و ارزیابی ارائهدهندگان خدمات فناوری ایجاد کرده است. گزارش اداره بانکداری اروپا در سال ۲۰۲۶ نشان میدهد حملات منع دسترسی به خدمات، سرقت هویت و دستکاری یا استخراج اطلاعات از جمله تهدیدهای پرتکرار گزارششده در بخش بانکی هستند. این نهاد همچنین بر ضرورت شناسایی سریع آسیبپذیریها، بهروزرسانی نرمافزارها و تقویت برنامههای تداوم فعالیت تأکید کرده است.
مجموع این اقدامات نشان میدهد شرکتهای جهان در حال فاصله گرفتن از رویکرد سنتی امنیت سایبری هستند. در الگوی جدید، حفاظت از اطلاعات، مدیریت هویت کاربران، نظارت بر پیمانکاران، استفاده از هوش مصنوعی و آمادگی برای بازیابی خدمات، اجزای بههمپیوسته یک راهبرد امنیتی محسوب میشوند. با این حال، افزایش بودجه و استفاده از فناوریهای پیشرفته بهتنهایی تضمینکننده امنیت نیست. گزارش شرکت مشاورهای بیسیجی در سال ۲۰۲۶ نشان میدهد ۸۳ درصد مدیران امنیت سایبری شرکتهای بررسیشده هزینههای خود را در این حوزه افزایش دادهاند، اما همچنان با دشواری هماهنگ شدن با تهدیدهای جدید روبهرو هستند. واقعیت این است که مهاجمان نیز همزمان با پیشرفت ابزارهای دفاعی، روشهای خود را تغییر میدهند و از هوش مصنوعی برای افزایش سرعت و گستره حملات بهره میگیرند.