«راز» مرکز دسترسی به داده‌های فضایی کشور می‌شود

به گزارش پایگاه خبری پایداری ملی به نقل از خبرگزاری فارس، نادر مکاری، سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران، در برنامه تلویزیونی با تشریح روند تحول صنعت فضایی در جهان، اظهار کرد: صنعت فضایی از دهه ۱۹۵۰ با محوریت دولت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های عمومی شکل گرفت، اما از دهه ۱۹۹۰ مفهوم «اقتصاد فضا» و شاخص‌های اقتصادی مانند درآمد، اشتغال، بازگشت سرمایه و سهم این صنعت در تولید ناخالص داخلی مورد توجه قرار گرفت.

وی افزود: از دهه ۲۰۱۰ نیز صنعت فضایی از یک صنعت سخت‌افزارمحور و مبتنی بر پرتاب و اکتشاف، به صنعتی داده‌محور و خدمت‌محور تغییر مسیر داد و مدل‌های جدید سرمایه‌گذاری از جمله مشارکت عمومی-خصوصی (PPP)، خدمات پرتاب، ایستگاه‌های زمینی و پردازش داده‌ها توسعه یافت.

«راز» مرکز دسترسی به داده‌های فضایی کشور می‌شود

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با اشاره به زنجیره ارزش اقتصاد فضا گفت: این زنجیره به سه بخش بالادستی، میان‌دستی و پایین‌دستی تقسیم می‌شود که بخش بالادستی شامل ساخت و پرتاب ماهواره، بخش میان‌دستی شامل ایستگاه‌های زمینی و بهره‌برداری و بخش پایین‌دستی شامل خدمات فضاپایه است.

مکاری تأکید کرد: حدود ۸۰ درصد بازار اقتصاد فضا به خدمات فضاپایه اختصاص دارد و اگر بخواهیم اقتصاد فضایی کشور رشد قابل توجهی داشته باشد، باید بر توسعه این خدمات و استفاده از مدل‌های مشارکت عمومی و خصوصی تمرکز کنیم.

وی با بیان اینکه سازمان تجارت جهانی اقتصاد فضا را «ستون فقرات نامرئی اقتصاد دیجیتال» معرفی کرده است، اظهار داشت: بسیاری از اسناد بین‌المللی نیز بر ادغام اقتصاد دیجیتال و اقتصاد فضا تأکید دارند، زیرا اقتصاد دیجیتال برای توسعه خود به داده‌های فضاپایه نیازمند است.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران ادامه داد: بخش‌هایی مانند کشاورزی، معدن، حمل‌ونقل، بنادر، بیمه، مدیریت منابع طبیعی، توسعه شهری و پایش تغییرات کاربری اراضی، برای تصمیم‌گیری، پیش‌بینی و نظارت به داده‌های ماهواره‌ای وابسته هستند و بدون این داده‌ها تحقق توسعه پایدار امکان‌پذیر نیست.

وی اقتصاد فضا را یکی از سودآورترین بازار‌های قرن توصیف کرد و گفت: داده‌های فضایی نقش مهمی در برآورد خسارات، مدیریت بحران، پایش منابع و تصمیم‌سازی در بخش‌های مختلف اقتصادی ایفا می‌کنند.

مکاری با اشاره به برنامه‌های جدید کشور در این حوزه اظهار کرد: در ایران نیز رویکرد صنعت فضایی از تمرکز صرف بر پرتاب ماهواره به سمت توسعه خدمات فضاپایه و اقتصاد داده‌محور در حال حرکت است.

وی راه‌اندازی مرکز رشد فضایی در وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات را از اقدامات مهم در این زمینه دانست و افزود: این مرکز با هدف حمایت از شرکت‌های نوپا ایجاد شده و به‌تدریج شعب استانی آن نیز متناسب با ظرفیت‌های هر استان راه‌اندازی خواهد شد.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران همچنین از رونمایی فاز نخست سکوی ملی سنجش از دور با عنوان «رصد اطلاعات زمین (راز)» در هفته دولت خبر داد و گفت: این پلتفرم ملی امکان دسترسی به انواع داده‌های فضایی را فراهم می‌کند و دانشگاه‌ها، پژوهشگران و مراکز تحقیقاتی می‌توانند الگوریتم‌های خود را در این بستر توسعه داده و خدمات مبتنی بر داده‌های فضایی ارائه کنند.

مکاری با اشاره به راه‌اندازی سکوی ملی «رصد اطلاعات زمین (راز)» اظهار کرد: این سامانه یک پنجره واحد برای دسترسی به داده‌های فضایی خواهد بود و دستگاه‌های مختلف می‌توانند داده‌ها، نقشه‌ها و اطلاعات مورد نیاز خود را با سطوح مختلف دسترسی از این بستر دریافت کنند.

وی با تأکید بر اینکه «راز» برای یک دستگاه خاص طراحی نشده است، افزود: همه صنایع و دستگاه‌های اجرایی از این پلتفرم بهره‌مند خواهند شد. در کشور سامانه‌های مختلفی در حوزه سنجش از دور وجود داشته، اما تاکنون این سامانه‌ها در قالب یک سکوی یکپارچه در اختیار بهره‌برداران قرار نگرفته بودند. در بسیاری از کشور‌ها چنین پلتفرم‌هایی وجود دارد و وزارت ارتباطات نیز این بستر را توسعه داده است.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران گفت: به صورت موازی، جلسات متعددی با دستگاه‌های بهره‌بردار برگزار کرده‌ایم تا نیاز‌های آنها در طراحی این سامانه لحاظ شود و بستری توسعه یابد که پاسخگوی نیاز واقعی کاربران باشد.

کاهش وابستگی به داده‌های خارجی

مکاری درباره وضعیت تأمین تصاویر و داده‌های فضایی در کشور اظهار کرد: در حال حاضر بسیاری از دستگاه‌ها تصاویر ماهواره‌ای را از شرکت‌های خارجی خریداری می‌کنند و برخی نیز از پهپاد یا پرنده برای تهیه اطلاعات استفاده می‌کنند که این موضوع به خروج ارز منجر می‌شود.
وی افزود: توسعه این زیرساخت علاوه بر ارتقای کیفیت خدمات دستگاه‌های اجرایی، زمینه فعالیت گسترده دانشگاه‌ها، شرکت‌های نوپا و شرکت‌های دانش‌بنیان را فراهم می‌کند و در نهایت به رشد اقتصاد فضا نیز کمک خواهد کرد.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران از طراحی یک رویداد برای جذب شرکت‌های دانش‌بنیان خبر داد و گفت: با همکاری پارک فناوری اطلاعات و ارتباطات، فراخوان شناسایی و جذب شرکت‌ها در حال نهایی شدن است و تلاش داریم آغاز این برنامه نیز همزمان با هفته دولت باشد.

مکاری با بیان اینکه هم‌اکنون نیز دستگاه‌های مختلف از پژوهشگاه فضایی درخواست خدمات تخصصی دارند، گفت: در رخداد‌هایی مانند آتش‌سوزی جنگل‌ها، سیلاب‌ها و سایر حوادث، خدمات تحلیل و پایش ارائه کرده‌ایم و در برخی موارد نیز تحلیل‌های تخصصی را در اختیار قوه قضائیه قرار داده‌ایم.

راه‌اندازی پژوهشکده کاربرد‌های فضایی

وی از ایجاد پژوهشکده کاربرد‌ها در پژوهشگاه فضایی خبر داد و اظهار کرد: در حال حاضر پنج پژوهشکده در مجموعه فعال هستند که یکی از آنها وظیفه تجمیع ماهواره و چهار پژوهشکده دیگر توسعه زیرسامانه‌ها را بر عهده دارند.

به گفته مکاری، پژوهشکده کاربرد‌ها با هدف توسعه سامانه‌های کاربردی و رفع نیاز‌های کشور راه‌اندازی می‌شود و تمرکز آن بر توسعه خدمات فضاپایه، ارتباطات ماهواره‌ای، سنجش از دور و ناوبری خواهد بود.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با اشاره به همکاری با دستگاه‌های مختلف گفت: مذاکرات و تفاهم‌نامه‌های متعددی با سازمان‌ها در حال انجام است. به عنوان نمونه، جلسات مشترکی با سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی برگزار شده تا ماهواره‌ای اختصاصی برای این سازمان توسعه یابد و هم‌اکنون اسناد فنی آن در حال تدوین است.

وی ادامه داد: توسعه ماهواره زلزله‌شناسی نیز در دستور کار قرار دارد و در حوزه کشاورزی نیز جلسات فنی متعددی با وزارت جهاد کشاورزی برگزار شده است تا نیاز‌های کشاورزی دقیق، کشاورزی هوشمند و امنیت غذایی در طراحی ماهواره‌های جدید لحاظ شود.

مکاری همچنین از آغاز ارائه خدمات نوآورانه به بخش‌های مختلف خبر داد و گفت: خدمات مرتبط با کشتیرانی، هلال‌احمر، بنادر، حمل‌ونقل هوشمند و سایر حوزه‌ها نیز در قالب برنامه‌های جدید پژوهشگاه در حال توسعه است.

مجلس: رشد سالانه ۸ درصدی اقتصاد فضاپایه تکلیف برنامه هفتم است

در ادامه این برنامه، سهیل یحیی‌زاده، دبیر فراکسیون تسهیل تجارت و سرمایه‌گذاری مجلس شورای اسلامی، با اشاره به ماده ۶۷ برنامه هفتم توسعه گفت: وزارت ارتباطات با همکاری سایر دستگاه‌ها موظف است دسترسی به خدمات مبتنی بر فناوری‌های فضایی را در کسب‌وکار‌ها توسعه دهد و اقتصاد فضاپایه نیز باید سالانه حداقل ۸ درصد رشد کند.

وی افزود: قوانین مناسبی از جمله قانون جهش تولید دانش‌بنیان برای حمایت از این حوزه وجود دارد، اما دستگاه‌های اجرایی باید از ظرفیت‌های ایجاد شده در سازمان فضایی و پژوهشگاه فضایی بیشتر استفاده کنند.

یحیی‌زاده با انتقاد از خرید برخی داده‌های فضایی از منابع خارجی اظهار کرد: با وجود ظرفیت‌های داخلی، هنوز بخشی از دستگاه‌ها اطلاعات مورد نیاز خود را از خارج کشور تأمین می‌کنند، در حالی که می‌توان با تکیه بر توان داخلی از خروج ارز جلوگیری کرد.

وی همچنین تأکید کرد: تصاویر و داده‌های فضایی می‌تواند در اختیار شرکت‌های دانش‌بنیان و استارت‌آپ‌ها قرار گیرد تا با استفاده از هوش مصنوعی، خدمات کاربردی در حوزه‌هایی مانند کشاورزی، معدن، راه‌سازی و مدیریت شهری تولید کنند و حتی بخشی از این خدمات قابلیت صادرات به کشور‌های منطقه را نیز خواهد داشت

دبیر فراکسیون تسهیل تجارت و سرمایه‌گذاری مجلس تأمین منابع مالی، سرمایه‌گذاری مشترک دولت و بخش خصوصی و اجرای مصوبات شورای‌عالی فضایی را از مهم‌ترین الزامات تحقق اهداف برنامه هفتم دانست و گفت: مجلس نیز با ابزار‌های تقنینی و نظارتی، تحقق رشد سالانه ۸ درصدی اقتصاد فضاپایه را پیگیری خواهد کرد.