اشتغال جوانان، راهبردی ملی برای ارتقای تابآوری اجتماعی و تحقق پدافند غیرعامل
به گزارش پایگاه خبری پایداری ملی به نقل از برنا؛ محسن امیری، دکتری جامعهشناسی سیاسی و فعال حوزه سیاست گذاری اجتماعی و امور جوانان در یادداشتی نوشت: طرح ملی شهید باقری–مهتا با پیوند مهارتآموزی و اشتغال، الگویی مؤثر برای تقویت سرمایه اجتماعی، افزایش امید جوانان و کاهش آسیبپذیری جامعه در برابر چالشهای اقتصادی و اجتماعی است.
در شرایط کنونی کشور، اشتغال جوانان دیگر صرفاً یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه به یکی از مهمترین مؤلفههای امنیت اجتماعی، تابآوری ملی و پدافند غیرعامل تبدیل شده است. هر اندازه فرصتهای شغلی پایدار و مبتنی بر مهارت برای نسل جوان فراهم شود، ظرفیت جامعه برای مقابله با آسیبهای اجتماعی، حفظ سرمایه انسانی و عبور از چالشهای اقتصادی و فرهنگی نیز افزایش خواهد یافت. در این میان، طرح ملی شهید باقری–مهتا (مهارتآموزی تا اشتغال جوانان) را میتوان نمونهای موفق از سیاستگذاری مسئلهمحور دانست که با تمرکز بر توانمندسازی جوانان، در مسیر تقویت تابآوری اجتماعی کشور گام برمیدارد.
در ادبیات توسعه، سرمایه انسانی مهمترین دارایی هر کشور محسوب میشود و جوانان به عنوان پویاترین بخش این سرمایه، نقشی تعیینکننده در آینده اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جوامع دارند. از این رو، نحوه مواجهه با مسئله اشتغال جوانان را نمیتوان صرفاً در چارچوب آمارهای اقتصادی و نرخ بیکاری تحلیل کرد. این موضوع امروز به یکی از مهمترین مسائل حکمرانی، امنیت اجتماعی و توسعه پایدار تبدیل شده است.
ایران در یکی از مهمترین مقاطع جمعیتی خود قرار دارد؛ مقطعی که از آن با عنوان «پنجره جمعیتی» یاد میشود. بهرهبرداری از این فرصت تاریخی در گرو آن است که سرمایه انسانی جوان کشور به سرمایهای مولد در عرصه اقتصاد و اجتماع تبدیل شود. در غیر این صورت، فرصت جمعیتی میتواند به چالشی برای توسعه و حکمرانی تبدیل شود. از این منظر، اشتغال جوانان نه یک مطالبه بخشی، بلکه یک ضرورت ملی و راهبردی است.
جامعهای که بتواند برای جوانان خود فرصتهای مناسب اشتغال، رشد و مشارکت فراهم کند، از ظرفیت بالاتری برای عبور از بحرانها و چالشهای مختلف برخوردار خواهد بود. در مقابل، بیتوجهی به نیازهای شغلی نسل جوان میتواند زمینهساز بروز آسیبهای اجتماعی، کاهش امید به آینده و تضعیف سرمایه اجتماعی شود.
در سالهای اخیر، مفهوم «تابآوری اجتماعی» جایگاه ویژهای در ادبیات سیاستگذاری پیدا کرده است. تابآوری اجتماعی به توانایی جامعه در مقابله با بحرانها، سازگاری با شرایط متغیر و حفظ انسجام و کارآمدی در مواجهه با فشارهای اقتصادی و اجتماعی اشاره دارد. یکی از مهمترین عوامل تقویت این تابآوری، ایجاد فرصتهای شغلی پایدار برای جوانان است.
اشتغال صرفاً به معنای کسب درآمد نیست. اشتغال پایدار با مجموعهای از متغیرهای مهم اجتماعی ارتباط مستقیم دارد. کاهش آسیبهای اجتماعی، افزایش امید به آینده، تسهیل ازدواج، امکان برنامهریزی برای تشکیل خانواده، بهبود شرایط تأمین مسکن و ارتقای سلامت روان از جمله پیامدهای مهم اشتغال جوانان است. به همین دلیل، هر سیاستی که بتواند فرصتهای اشتغال مؤثر برای جوانان ایجاد کند، در واقع به تقویت بنیانهای اجتماعی کشور کمک کرده است.
از منظر جامعهشناسی سیاسی، امید اجتماعی یکی از مهمترین عوامل پایداری جوامع است. جوانی که آیندهای روشن پیش روی خود میبیند و امکان بهرهگیری از تواناییها و مهارتهایش را دارد، مشارکت بیشتری در توسعه جامعه خواهد داشت. چنین فردی نهتنها به رشد اقتصادی کمک میکند، بلکه به تقویت سرمایه اجتماعی و انسجام ملی نیز یاری میرساند.
در این میان، نباید از جایگاه اشتغال جوانان در حوزه پدافند غیرعامل غافل شد. پدافند غیرعامل تنها به حفاظت از زیرساختهای فیزیکی محدود نمیشود، بلکه هر اقدامی که موجب کاهش آسیبپذیری جامعه و افزایش توان مقاومت آن در برابر تهدیدات شود، در این چارچوب قابل تعریف است. از این منظر، اشتغال جوانان یکی از مؤثرترین ابزارهای پدافند غیرعامل اجتماعی محسوب میشود.
جامعهای که جوانان آن دارای شغل، درآمد و امید به آینده باشند، در برابر بسیاری از تهدیدات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی از استحکام بیشتری برخوردار خواهد بود. به همین دلیل، سرمایهگذاری در حوزه اشتغال جوانان را باید نوعی سرمایهگذاری در امنیت اجتماعی و ملی دانست.
یکی از چالشهای مهم کشور در سالهای گذشته، فاصله میان آموزشهای ارائهشده و نیازهای واقعی بازار کار بوده است. بسیاری از جوانان پس از پایان تحصیلات، برای ورود به بازار کار با مشکلات متعددی مواجه میشوند؛ زیرا مهارتهای مورد نیاز بازار را کسب نکردهاند. این شکاف میان آموزش و اشتغال، ضرورت توجه به برنامههای مهارتمحور را بیش از پیشآشکار میکند.
در چنین شرایطی، طرح ملی شهید باقری–مهتا (مهارتآموزی تا اشتغال جوانان) که به ابتکار معاونت امور جوانان وزارت ورزش و جوانان و با مشارکت فرادستگاهی طراحی و اجرا شده است، اقدامی ارزشمند و آیندهنگرانه به شمار میرود.
این طرح با هدف پیوند میان مهارتآموزی و اشتغال، تلاش میکند آموزشهای کاربردی و متناسب با نیاز بازار کار را در اختیار جوانان قرار دهد و زمینه ورود آنان به مشاغل پایدار را فراهم سازد. اهمیت این رویکرد در آن است که به جای نگاه کوتاهمدت به اشتغال، بر توانمندسازی سرمایه انسانی تمرکز دارد.
طرح مهتا از این جهت حائز اهمیت است که اشتغال را نتیجه یک فرآیند هدفمند میداند؛ فرآیندی که از آموزش مهارت آغاز شده و به اشتغال پایدار ختم میشود. این نگاه میتواند ضمن افزایش قابلیت اشتغال جوانان، بهرهوری نیروی انسانی را نیز ارتقا دهد و به رشد اقتصادی کشور کمک کند.
تجربه کشورهای موفق نشان میدهد هر اندازه سرمایهگذاری در حوزه مهارتآموزی و توانمندسازی جوانان افزایش یابد، به همان میزان شاخصهای توسعه، رفاه اجتماعی و سرمایه اجتماعی نیز بهبود پیدا میکند. در واقع، هر جوانی که از طریق مهارتآموزی وارد بازار کار میشود، نه تنها یک فرصت شغلی به دست آورده، بلکه به عاملی برای افزایش تابآوری خانواده و جامعه تبدیل شده است.
امروز اشتغال جوانان را باید در تراز یک مسئله ملی و راهبردی مورد توجه قرار داد. همانگونه که توسعه زیرساختهای فیزیکی برای پیشرفت کشور ضروری است، توسعه زیرساختهای مهارتی و اشتغالآفرینی نیز برای حفظ سرمایه انسانی و افزایش تابآوری اجتماعی اهمیت دارد.
طرح ملی شهید باقری–مهتا نشان داده است که با همافزایی دستگاهها و تمرکز بر مهارتآموزی مبتنی بر نیاز بازار میتوان گامهای مؤثری در مسیر توانمندسازی جوانان برداشت. بیتردید سرمایهگذاری در اشتغال جوانان، سرمایهگذاری برای امنیت اجتماعی، افزایش سرمایه اجتماعی، تقویت پدافند غیرعامل و ساختن ایرانی تابآورتر، توانمندتر و امیدوارتر خواهد بود.