گام اول پیامرسانهای داخلی در جدال با فیکنیوزها
به گزارش پایگاه خبری پایداری ملی، در دنیای امروز، سرعت بالای انتقال اطلاعات یک روی تاریک هم دارد: ویروس خطرناکی به نام «اخبار جعلی».
این جریان مسموم درست در بزنگاه بحرانهای اقتصادی و سیاسی فعال میشود تا با سوار شدن بر موج ترس و خشم مردم، واقعیتها را تحریف کند. هدف اصلی فیکنیوزها، نشانه رفتن «تابآوری و آرامش روانی جامعه» است؛ فرآیند تخریبی که به مرور زمان، اعتماد شهروندان به رسانهها و نهادهای رسمی را میسوزاند و بذر بیاعتمادی و تفرقه را در دل جامعه میکارد.
در پاسخ به این تهدید رو به رشد، پیامرسانهای داخلی سرانجام گامی رو به جلو برداشته و مرحله مقابله با اخبار جعلی را کلید زدهاند. در همین راستا، پلتفرمهایی مانند «بله»، «ایتا»، «سروشپلاس» و «روبیکا» قابلیت گزارش اخبار نادرست را فعال کردهاند. هرچند ورود این پلتفرمها به کارزار مقابله با فیکنیوزها دیرهنگام است، اما اقدامی ستودنی و لازم برای امنیت روانی جامعه است.
با این حال، بررسیهای نشان میدهد که این قابلیت در حال حاضر بسیار ابتدایی است؛ به عنوان نمونه در پیامرسان «بله»، تنها یک برچسب ساده با عنوان «جعلی» روی محتوا قرار میگیرد و هیچگونه جزئیاتی درباره اصل خبر، دلایل یا مستندات ردّ آن به مخاطب ارائه نمیشود؛ ضعفی که نشان میدهد این سازوکار نوپا برای اثربخشی واقعی، نیازمند توسعه و نقشه راهی حرفهای است.
راهکارهای موثر مقابله مؤثر با اخبار جعلی
در همین رابطه، محمد لسانی، کارشناس و پژوهشگر سواد رسانهای، با تأکید بر اینکه مقابله با اخبار جعلی باید بر پایه یک چارچوب حرفهای و چندمرحلهای استوار باشد، شش ملاحظه کلیدی را برای ارتقای عملکرد پیامرسانهای داخلی مطرح کرد.
به گفته این کارشناس، در مواردی که اخبار جعلی با آبرو و حیثیت افراد، نفرتپراکنی، خشونت یا مسائل حاد حقوقی مرتبط است، محتوا باید بدون برجا گذاشتن هیچ ردپایی بهطور کامل حذف شود.
لسانی معتقد است در اغلب موارد، بهجای حذف کامل باید از پرچم یا برچسب هشدار استفاده شود تا کاربر ضمن آگاهی از جعلی بودن محتوا، درباره علت این موضوع نیز کنجکاو شود.
به گفته وی، برخی پلتفرمهای بینالمللی ضمن نمایش هشدار، امکان مشاهده محتوا را نیز با انتخاب کاربر فراهم میکنند تا علاوه بر حفظ حق انتخاب مخاطب، سواد رسانهای او نیز تقویت شود.
لسانی تأکید کرد که کاربران باید از طریق همین هشدارها به مراکز و متخصصان فکتچک ارجاع داده شوند تا ضمن دسترسی به نسخه صحیح خبر، مرجعیت شبکههای راستیآزمایی نیز تقویت شود.
این پژوهشگر سواد رسانهای افزود که شکلگیری یک نظام مؤثر مقابله با اخبار جعلی، نیازمند اعتباربخشی به چهرهها و مجموعههای راستیآزمایی است؛ زیرا اعتماد کاربران به این مراجع، نقش مهمی در پذیرش نتایج فکتچک دارد.
لسانی همچنین بر ثبت سابقه انتشار اخبار جعلی در کانالها و ایجاد هزینه برای افرادی که بهصورت عامدانه اقدام به تولید و انتشار اخبار جعلی میکنند، تأکید کرد و آن را عاملی بازدارنده در برابر تکرار این رفتار دانست.
وی همچنین میگوید که پروندهای از اخبار جعلی به همراه نتایج راستیآزمایی آنها ایجاد شود تا علاوه بر مستندسازی، به یک بانک اطلاعاتی و منبع آموزشی برای پژوهشگران، فعالان رسانه و عموم کاربران تبدیل شود و به ارتقای سواد رسانهای جامعه کمک کند.
مقابله با شایعات؛ آزمون بزرگ پیامرسانهای داخلی
در نهایت، موفقیت پیامرسانهای داخلی در این مسیر به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله اینکه برخورد با شایعات کاملاً حرفهای و با در نظر گرفتن ابعاد روانی جامعه باشدو اینکه تیمهای متخصصِ راستیآزمایی به صورت جدی پای کار بیایند. واقعیت این است که در فضای مجازی، سرعت عمل و هوشمندی پلتفرمها حرف اول را میزند؛ هر چقدر واکنشها به اخبار دروغ سریعتر باشد، از خسارتهای روانی شایعات در جامعه کاسته میشود و مردم در بحرانهای سیاسی و اقتصادی، کمتر آسیب میبینند.