کد خبر: ۴۰۵۵۹
تاریخ انتشار: ۰۶ آبان ۱۳۹۷ - ۱۲:۴۵
معماران باید با توجه به کاربری بنایی همچون مسجد و نیازهای آن، فضایی را طراحی کنند که علاوه بر عملکرد پدافندی در زمان جنگ، در زمان صلح نیز کاربرد مناسبی داشته باشد.

به گزارش پایداری ملی از خبرگزاری شبستان، هشتم تا چهاردم آبانماه سال جاری، هفته پدافند غیرعامل نامگذاری شده است. لذا با توجه به اهمیت این هفته تعریف، مفاهیم و سیاست‌های کلی این هفته در ادامه تقدیم می‌شود.

مساجد علاوه بر اینکه مکانی معنوی- عبادی و جایگاهی برای تقرّب به‌سوی خداوند هستند، در طول تاریخ نقش بسیار مهمی در ایجاد، پرورش و تقویت سرمایه‌های اجتماعی(وحدت و یکپارچگی عمومی) داشته و سنگری مقاوم و دژی مستحکم برای مبارزه بر علیه دشمنان به­ شمار آمده و به‌ عنوان عنصری بازدارنده جهت دست‌یابی به اهداف شومشان مطرح است. در این راستا خداوند سبحان در آیه ۹۷ سوره مائده کعبه را محل قیام برای مردم قرار داده و آن را به‌مثابه پایگاهی برای مردم و هدایت جهانیان معرفی نموده، که این موضع باعث شده تا دشمنان و سلطه‌گران با ترفندهای مختلفی به مقابله با این پایگاه سیاسی- اجتماعی و نماد بیداری اسلامی بپردازند.

 در آیه چهل از سوره مبارکه حج می‌خوانیم اگر کفّار بر شهرهای مسلمانان و خداپرستان دست می‌یافتند، اقدام به تخریب مساجد و صومعه‌ها و کنیسه‌ها می کردند. امروزه خطر تهاجم دشمنان با نظر به پیشرفت در عرصه فناوری و تسلیحات و تجهیزات نظامی بیش از هر زمانی قابل تأمل و پیگیری است. بدین‌سبب بکارگیری اصول و ضوابط حاکم بر پدافند غیرعامل در طراحی و ساخت این مکان مقدس از اهمیت بسزایی برخوردار است. چنان‌که در سال‌های اخیر اکثر کشورهای دنیا نیز به این اصل در معماری و شهرسازی خود توجه بسزایی داشته‌اند.

 از مهم‌ترین عوامل افزایش‌دهنده تلفات در حملات نظامی به مناطق شهری، معماری غیراستاندارد و غیرمنطبق مساکن و مساجد با اصولی همچون مکان‌گزینی و جانمایی بهینه ساختمان، پراکندگی مناسب بنا، رعایت اصول اختفاء، استتار و فریب، درجه مرمت‌پذیری بالای ساختمان و معماری داخلی بنا در ارتباط با پدافند غیرعامل است.

 چنان‌که طراحی فضاهای ساختمانی و نحوه ارتباط با پیرامون، امکانات ویژه‌ای را برای نجات جان افراد ایجاد کرده و باعث بهبود عملکرد و کاهش آسیب‌پذیری می‌شود. به بیان روشن‌تر، معماران باید با توجه به کاربری بنایی همچون مسجد و نیازهای آن، فضایی را طراحی کنند که علاوه بر عملکرد پدافندی در زمان جنگ، در زمان صلح نیز کاربرد مناسبی داشته باشد.

 در حقیقت مساجد به‌عنوان اصلی‌ترین پایگاه عبادی و تربیتی، سیاسی اجتماعی و فرهنگی نقش بسیار مهمی در تشکیل حکومت اسلامی دارد. بنابراین انجام مطالعات دقیق و فنی مکان‌یابی مساجد با رعایت ملاحظات معماری دفاعی جهت رسیدن به بالاترین پایداری و کمترین آسیب‌پذیری در برابر تهدیدات بسیار ضروری به‌شمار می‌آید. ازاین‌رو رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای درباره اهمیت و ضرورت توجه به مسجد و نقش آن در تقویت ایمان و استقامت ملی می‌فرمایند:«ملت ایران باید مساجد را مغتنم بشمارند و آن را پایگاه معرفت و روشن‌بینی و روشنگری و استقامت ملی به حساب آورند». همچنین ایشان فرمودند: «ما مسلمانان نشانه‌های اسلامی و مهندسی اسلامی را باید در همه کارهایمان از جمله در باب مهندسی بایستی مراعات کنیم». در ذیل به برخی اصول معماری دفاعی اشاره می­ شود.

 شاخص‌های معماری دفاعی مساجد

با توجه به اینکه مساجد پایگاه و مرکز فرهنگی و مذهبی هستند، محل تقریباً امنی جهت تجمع مردم و حتی تشکیل اتاق فرماندهی بحران در زمان بحران و تهدیدات نظامی می‌باشند، ولی نظر به کارکردهای سیاسی مساجد و مبدل شدن آنها در ایام جنگ و بحران به یک محل تجمع، باید ملاحظات مکان‌یابی با رویکرد دفاع غیرعامل به‌گونه‌ای در طراحی معماری و شهرسازی بکار گرفته شود، که مقابل انفجارهای قدرتمند سلاح‌های جنگ مدرن با کمترین آسیب مواجه شود.

 به گزارش پایگاه تخصصی مسجد، باید ایجاد موانع با رعایت زیبایی‌های معمارانه و به‌مثابه یکی از زیرمجموعه‌های پدافند غیرعامل در مقابل تهدیدات تروریستی و بمب‌گذاری در اطراف مساجد لحاظ گردد. شایسته است بنای مسجد و بناهای مجاور قابلیت‌های لازم را برای رعایت ایمنی مردم (از لحاظ پلان، فرم، نوع مصالح) داشته باشد.

 مقاوم‌سازی تأسیسات ساختمانی مساجد (شبکه آب‌رسانی قابل کنترل از طریق یک سیستم مرکزی، ایمن‌سازی تأسیسات در برابر تخریب، کوتاهی طول شبکه‌های آب­رسانی،خودکفایی آب و سوخت) و درنظرگرفتن مکان‌هایی که دارای موقعیت مناسب شهری به لحاظ تأسیساتی و خدماتی می‌باشند.

 

لازم است در مساجد جدیدالاحداث پیش‌فضا به‌عنوان تجمع افراد (جدا از مساحت مفید مسجد) و توسعه آتی پیش‌بینی شود.

 

طراحی فضای مسجد به‌عنوان یک فضای یک‌پارچه باید با کاربری چندمنظوره (فضای امن، مراکز درمانی اضطراری، انبار، فضای کار و مرکز کنترل) صورت پذیرد.

 

 بهتر است مساجد در مقیاس محله‌ای جهت پناهگاه تقویت و تجهیز شوند، ولی مساجد در مقیاس شهری برای مقاصدی مثل انبار و کاربری‌های پشتیبانی نیروهای مسلح (نه به‌عنوان پناهگاه) آماده­ سازی شوند.

 

 در جهت تحقق اهداف امنیتی و دفاعی نبایست تجمع انسانی، انبار کالا و ترددهای پیرامونی به‌نحوی باشد که مساجد به یک مکان نظامی مبدل شود. بنابراین نگهداری و انتقال هرگونه عنصری که از نظر دشمن حائز اهمیت می‌باشد (همچون اسلحه و مهمات) در مساجد ممنوع است.

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: